---

Almanya-Rusya savaşı, ikinci Dünya savaşının başlıca safhası; 1941′den 1945′e kadar süren bu savaş, Batılı müttefiklerin yardım ettiği Rusya ile, italya’nın ve Mihver peyklerinin desteklediği III.Hitler Reich’ı arasında oldu (Bk. İkinci dünya savaşı). Balkan muharebesi yüzünden bir ay geciken, fakat alman genelkurmayınca 1940 sonbaharından beri inceden inceye tasarlanan Almanya’nın Rusya’ya saldırısı, 22 haziran 1941′de başladı ve dört yıl sürecek uzun bir savaşa yol açtı; bu savaşta Ruslar Elbe’ye kadar uzandı ve III. Reich’ın yıkımını tamamlamış oldu. Hareket üç bölüme ayrılabilir: Rusya’nın istilâsı (1941-1942). sovyet topraklarının kurtuluşu (1943-1944). Kızıl ordunun Balkanlar’da ve Doğu Avrupa’da saldırıya geçmesi (1944-1945). • Rusya’nın istilâsı. 22 Haziran 1941′de Brauchitsch’in kumandası altındaki kara kuvvetleri genelkurmayı (Oberkommando des Heeres) tarafından idare edilen alman kuvvetleri, üç ordu grubuna bölünmüştü: Lccb, Bock ve Rundstedt (3 200 uçağın ve 10 000 tankın desteklediği 220 tümen). Sovyetlerin 150 tümeni 1 800 km. lik bir alana yayılmış ve kuzeyde Voroşilov, ortada Timoçenko. güneyde Budienni’nin emrine verilmişti. Son defa «yıldırım harbi» taktiğine baş vuran Brauchitsch, zırhlı birlikleriyle yarma hareketine girişti ve düşmanın bütün hatlarını derinliğine yararak arkadan sardı. Kuzeyde Leeb, Tallin (25 ağustosa kadar burada durmak zorunda kaldı), Pskov ve Velike Luki yönünde ilerledi; 10 eylülde, Stalin hattını yararak Leningrad’ı kuşattı, Staraya-Russa’ya ulaştı ve Vitebsk yakınında merkez kuvvetleriyle bağlantı kurdu. Bunlar, Minsk’de önemli sovyet ordularını mahvettikten sonra, Berezina’yı aşıp yukarı Dinyeper’e ulaştılar. Smolensk 10 ağustosta düştü. Von Bock. eylül ayında savunmaya geçmek zorunda kaldı ve bu savunma, Uman (8 ağustos) ve Kiev’de (19 eylül) sovyet orduları Rundstedt tarafından deninceye ve Budİenni kuvvetlerini aşağı Dinyeper’e çekinceye kadar sürdü. Gerçekten de, Budienni’nin çekilmesi üzerine, Brauchitsch bütün zırhlı kuvvetleri toplayarak Timuçenko’ya yüklenebilmişti. 1-15 Ekimde Guderian’ın ve von Weichs’ııı tankları Orel ile Briansk’a, Hoth ve Hoepher’inkiler ise Viazma’ya yürüdü. 18 Ağustostan sonra Moskova savaşı başladı; beş ay süren şiddetli çarpışmalardan sonra alman ordularının stratejik başarısızlığa uğraması bir kumandanlık buhranına yol açtı (Bk. moskova savaşi). 2 Milyon esir almış olmasına rağmen Hitler, bundan sonra düzenli ve yorucu bir mücadeleye geçmek zorunda kaldı. Moskova savaşı sırasında, Rundstedt başarılarına devam ediyordu: Karkov’u 24 ekimde, Kursk’u 2 kasımda, Odessa’yı ise 16 ekimde aldı. Kasımda Yukarı Don’a ulaştı, birkaç gün Rostov’u işgal etti, buradan ayın 29′unda sovyet karşı saldırısıyle püskürtüldükten sonra Kırım’ı ele geçirdi; Sivastopol ise uzun bir muhasaradan sonra ancak temmuz 1942′de düştü. Ama, kış mevsimi, alman ordusuna son derece ağır bir darbe indirdi, rus ikliminin gerektirdiği özel teçhizatı sağlamak bakımından büyük güçlüklerle karşılaşıldı: bu da, Sovyetlerin Moskova’yı tamamıyle kurtarmalarına imkân verdi. Mart 1942′de karşı saldırıya geçen Ruslar, Viazma önlerine vardılar; o sırada güneyde bulunan Timoçenko, Aşağı Donets’e başanyle saldırdı. 1942, S.S.C.B. için kritik bir yıldı: çünkü girişmiş olduğu dev çaptaki silâhlanma teşebbüsünün sonuç vermesini beklemek zorundaydı. 12 Mayısta, Timoçenko’nun Karkov’a saldırarak alman taarruzunu Önlemeğe çalışmasına rağmen, Almanlar 240 tümenle yeniden bir başarı kazandılar. 28 Haziranda von Bock, 3 000 uçağın desteklediği 60 tümenini Voronej’e gönderdi, buradaki rus direnmesi, saldırının kuzeye doğru yayılmasını önledi. Bu arada Paulus Stalin-grad’a yürüyor ve Kalaç mevkiinde Don’u aştıktan sonra, 20 ağustosta şehrin dış savunma hatlarına ulaşıyordu. Sağında, von Kleist Aşağı Don’u geçmiş, 28 temmuzda Rostov’u almış ve Kafkasya’ya doğru ilerleyerek 21 ağustosta alman bayrağını Elbruz’a dikmiş. 10 eylülde de Novorosisk limanını ele geçirmişti. • Sovyet topraklarının kurtuluşu. 1942-1943 Kışı savaşın dönüm noktası oldu: üslerinden uzak kalan, 2 000 km. lik bir cephenin doğurduğu lojistik güçlüklerin içinden çıkamayan, stratejik hedef olarak seçtikleri Baku’dan da henüz 600 km. uzakta bulunan Almanlar ilerlemeyi durdurmak zorunda kaldılar. Müşavirlerinin ihtarına rağmen Hitler, boşu boşuna bütün çabasını Stalingrad’ın fethine harcadı; alman silâhlı kuvvetleri 31 ocak 1943′te, burada, ikinci Dünya savaşının en acı yenilgilerinden birini tattı. Sovyetler ise tersine, cephe gerisinde sabırla topladıkları ihtiyatları, Ural ile Türkistan’da acele kurulan silâh fabrikalarının sağladığı malzemeyle ve savaşın sonuna kadar gittikçe artarak sürecek olan amerikan yardımıyle donatıyorlardı. 7 Eylül 1942′de Stalin, birliklerine gerilemeyi yasaklayan meşhur emrini verdi: Rokossovski veleremenko’nun yönettiği ilk büyük sovyet saldırısı 19 kasımda başladı: Stalingrad kurtuldu ve Kızıl ordu alabildiğine ilerlemeğe başladı. Artık son durağı Berlin olacaktı. Rus kuvvetleri, ilkin Almanları Don kıvrımını boşaltmağa zorladı. Kırk beş günde 600 km. ilerleyerek Rostov’u 14 şubatta geri aldı vc Almanları Kuban köprü başına püskürttü. Aralık ayında saldırı kuzeye yayıldı: Vatutin, donmuş olan Don’u geçerek, 1943 şubatının 8′inde Kursk’u, 16’sında ise Karkov’u kurtardı (ama bir alman karşı saldırısı İle geri püskürtüldü). Kuzeyde, alman silâhlı kuvvetleri Schlüsselburg’u kaybetmiş (12 ocak) ve Moskova’nın 300 km. berisine çekilmişti. 1943 Yaz seferi Kızıl orduya 400 km. lik bir hamle yaptırdı. Harekât, von Kluge’nin Kursk çıkıntısına karşı giriştiği saldırı ile temmuzda başladı. Ama 13 temmuzda Viazma tarafından yavaş yavaş güneye doğru yayılarak gelişen sovyet saldırısı alman cephesini 40 km. yardı. Orel ile Bielgorod 5 ağustosta, Briansk 17, Karkov ise 23 ağustosta, Stalino eylülün 8′inde, Smolensk 25′inde, Kremençuk 29′unda düştü. Ekimin başında, Ruslar Kiev’den Zaporojİ’ye Dinyeper boyunca ilerlediler; 7’sinde Kiev’in kuzey vt güney ile Kremençukun güneydoğusunda Dinyeper’i geçtiler: Koniev buradan Krivoy-Rog’a atılırken, Tolbukin Azak denizinin kuzey kıyısını temizleyerek 6 kasımda Kerson’a vardı. Aynı gün Kiev kurtuldu, Ruslar da hemen Jitomir ve Korosten’e doğru İlerlediler. Çok geçmeden, Manstein tarafından 17 kasımda sol kanatlarına yapılan karşı saldırı Rusları durdurdu: Manstein 150 000 kişi ve 1 500 tankla saldırıp iki şehir ele geçirdi; Krivoy-Rog’daki alman garnizonu ise direnmesine devam ediyordu. Kısa bir soluk aldıktan sonra, sovyet kış saldırısı 24 aralıkta yeniden başladı ve sovyet topraklarının büyük kısmı kurtulduktan sonra nisan 1944′te sona erdi. Saldırı Kiev kesiminde başladı; burada, Kızıl ordu, bir kere daha alman kuvvetlerini ikiye bölmeğe çalıştıysa da başarı elde edemedi; önce Ko-rosten ile Jitomir yeniden ele geçirildi (31 aralık); Sami (12 ocak 1944), Rovno ve Lutsk (3 şubat) kurtarıldıysa da, Manstein’in Vinnitsa üzerine yaptığı bir karşı saldırı Rusların ilerlemesine yeniden engel oldu. 15 Ocak 1944′te saldırı kuzeyde tekrar başladı, Peypus gölüne (Çudsk) ise şubatta ulaşıldı. Jukov’un kumandası altında, Sami’den Kerson’a kadar uzanan güney cephesinde, 3 şubatta ikinci bir safha başladı: 11 martta Koniev, Uman’ı kurtardı, 15′inde Bug’u, 19′unda da Dinyester’i geçti; sonunda, Malinovski, 13 martta Kerson’a, 10 nisanda da Odessa’ya girdi. Sivastopol’ün 9 mayısta düşüşü, Kırım’daki alman direnmesinin sonu oldu. Nihayet 4 martta, Lutsk ve Rovno’-dan çıkan Jukov, birliklerini güneye doğru. Karpatlar’a saldı: 26 martta Çernovstsi’ye varan bu kuvvetler, 5 nisanda Ternopol’u işgal etti ve Koveli tehdide başladı. Sovyet sınırı Romanya ve Polonya’da aşılmış oluyordu. • Balkanlarda ve Doğu Avrupa’da sovyet saldırısı. Müttefiklerin Normandiya çıkarmasından sonra 1944′te yaz seferi başladığında, Kızıl ordunun on bir cepheye bölünmüş sekiz milyon askeri vardı; buna karşılık alman silâhlı kuvvetleri 210 tümeni geçmiyordu. 23 Haziranda saldırı kuzeyde, Pripet bataklığından başladı ve çok geçmeden 1 200 km. lik bir cepheye yayıldı. Vitebsk’in düş­mesinden sonra, Bagramyan Dvina’yı aştı, Govorov ise 23 ağustosta Tallin’e girdi. Riga 13 ekimde düştü (bunun sonucu olarak da alman silâhlı kuvvetleri baltık ülkelerini boşalttı), 18′inde Goldap’da Prusya sınırına varıldı. Merkezde, temmuz’un 5′inde Minsk, 13′ünde Vilnius, 26’sında Lublin kurtuldu. 1 Ağustosda, Kovno ile aynı anda Varşova’nın kenar mahallelerine varıldı: burada polonya vatanseverlerinin baş kaldırmasına rağmen, Ruslar beş ay daha Varşova’ya giremediler (Bk. varşova, askerî tarih). 15 Temmuzda Koniev Karpatlar’a saldırdı ve Sandomir’in yakınında Vistül’ü aştı: 27-30 temmuz arası Lvov, Stanislav ve Przemysl düştü. Balkanlar’da Malinovski ile Tolbukin, Yaş ile Kişinev’i aldılar (23 ağustos). Ruslar 31 ağustosta Bükreş’teydiler, 1 eylülde bulgar sınırını aştılar, ayın 18′inde de Sofya’ya girdiler. Kışın, hareket cephenin her yerinde durulurken, ilerleme Transilvanya’da devam ediyordu. Ploeşti ve Krayova’dan Çıkan Malinovski, ekimde Timişoara ve Debrecen’e vardı; Tolbukin ise Tito İle bağlantı kurarak ve bulgar tümenlerinin desteğiyle ayın 19′unda Belgrad’a girdi (Bk. balkanlar, askerî tarih) ve vakit kaybetmeden, Tuna ile Drava arasından yukarı çıkarak düşman direnmesinin kuvvetli noktası olan Budapeşte’ye akın etti. 6 Aralıkta, birlikleri Balaton gölüne varmıştı; burada, Budapeşte-Nagi hattı üzerinde sağlam bir alman cephesiyle karşılaştı. Bu cephe, Yunanistan’dan zar zor geri çekilen von Weichs’in birlikleriyle Zagrep’e doğru uzuyordu (Bu cephe 15 mart 1945′e kadar direndi). Savaşın son seferi sekiz ordu grubu ile 12 ocak 1945′te başladı ve bu orduların ilerlemesi durmadan devam etti. Çerniakovski, Pre-gel’i aştı ve Doğu Prusya’yı ele geçirdi. Narev’den hareket eden Rokossovski, 1 şubatta Thorn’u aldı ve 22 şubatta Grudziadz’da, Vistül’dekİ alman cephesini çökerterek Rugenvvald yakınında Baltık’a ulaştı (mart). Dantzig 29 martta teslim oldu; 26 nisanda Rokossovski Stettin’e (Szczecin) girdi ve 3 mayısta Wismar’da ingilizler ile bağlantı kurdu. Merkezî Polonya’da, Jukov 17 ocakta Varşova’ya girdi ve Poznan’ın her İki yanından Küstrin’e doğru ilerledi; 12 martta bu şehre girdi. Oder’in sağ kıyısı bu sırada Kızıl ordunun elindeydi. 16 Nisanda Berlin savaşı başladı: 2 mayısta Jukov ve Koniev’in birleşik darbeleriyle Berlin düştü. Koniev, ocak ayının 12’sinde Sandomir’den hareket etti, Krakow’a 19′unda vardı, Silezya’da Oder’e ulaştı ve aştı (bu arada, 7 mayısta teslim olan Breslav’ı bir yana bıraktı). Bununla beraber, Nesse’de ve Viyana’yı koruyan ve sonuna kadar dayanan Ratibor (Raciborz)-Teschen (Cieszyn) hattında ciddî bir direnmeyle karşılaştı. 16 Nisanda Koniev son saldırısına geçti ve 25′inde Potsdam’da Jukov’un, Torgau’da da Patton’un birlikleriyle temas kurdu. Güneyde ise, Malinovski Bratislava’ya ilerledi (7 nisan) ve ayın 13′ünde Tolbukin ile birlikte Viyana’ya girdi; Tolbukin Budapeşte’yi aldıktan sonra (13 şubat) ve Balaton sürgüsünü havaya uçurttuktan sonra (mart) amerikan birliklerinin önünde Steyr’e doğru ilerlemeğe başlamıştı.

http://juzztv.com/watch_video.php?v=X158SWO9MM81